Koeien met horens

Met horens betere melk! Alhoewel sommige kinderen denken dat melk in tetrapakken aan de boom groeit, weten de meeste mensen nog wel dat er een relatie ligt tussen melk en koeien. Ook dat de kwaliteit van die melk samenhangt met de voeding van de koeien, de manier van houden en de gezondheid van de dieren. Bij Demeter gaan we verder. De kwaliteit van de melk van koeien met horens is beter. De voedingswetenschapper Renate Irion uit Unterreit (Duitsland) heeft dit inmiddels wetenschappelijk aangetoond. Haar conclusie luidt: "In melk van hoorndragende koeien kan meer levenskracht worden aangetoond. Marije Klaver, student aan de Landbouwuniversiteit Wageningen, heeft een essay geschreven over het onthoornen van koeien, de gevolgen daarvan voor de koe en de boer en voor de kwaliteit van de melk. Essay Marije Klaver downloaden >>

Met behulp van blind onderzoek kan exact worden aangegeven welke melk van koeien met horens komt." Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van kinesiologische tests, tests met beeldvormende methoden, als ook met kristallisatie-onderzoek. Melk van gehoornde koeien geeft een harmonischer, krachtiger, meer gecentreerd beeld. Artsen en natuurgenezers geven aan dat deze melk beter wordt verdragen. Ook door mensen die allergisch reageren op gewone melk.

Niet voor niets
Van nature hebben koeien horens en die hebben ze niet voor niets. Mede met die horens bepalen koeien hun plaats in de kudde. En dat is belangrijk. Horens zijn doorbloede organen. Ze groeien tijdens het gehele leven langzaam als uitstulping van levend bot van het voorhoofdsbeen.
Ze zijn dus totaal niet te vergelijken met een gewei van een hert bijvoorbeeld. Een gewei ontwikkelt zich elk jaar in de lente opnieuw en valt telkens na de winter als afgestorven bot weer af. Bovendien dragen bij de herten alleen manlijke exemplaren een gewei. Bij runderen hebben zowel stieren als koeien horens.

De horens van de koe nemen deel aan de levensprocessen. Ze worden bijvoorbeeld warm tijdens het grazen. Via subtiele hoornbewegingen geeft een koe signalen aan haar kuddegenoten. Het eigen karakter van de koe met alle gedragseigenschappen als koe komt meer naar voren wanneer zij haar horens mag houden. Een niet verminkte koe zit beter in haar vel. En dat blijkt uit haar blik en haar houding. Verder is een koe een herkauwer. Zij verteert alles wat bij haar binnenkomt. Ook daarbij spelen haar horens een rol. Een indicatie voor dit verband is het feit dat runderrassen die thuis horen op een karige bodem grote horens hebben. Denk bijvoorbeeld aan Afrikaanse N’dama-runderen met enorme horens. Maar ook aan de Schotse Hooglanders die hun oorsprong hebben in de schrale Schotse bergweiden. Hoe vezelrijker het voedsel, hoe groter de horens. Het Friese vee daarentegen van de relatief rijke Nederlandse gronden heeft kleine horens.

Afzagen van horens is volgens de Europese regels voor biologische landbouw verboden. Het wegbranden (chemisch of fysisch) van de hoornknoppen bij kalveren is echter wel toegestaan. Het argument hiervoor is dat bij stress en in een te kleine ruimte koeien elkaar kunnen verwonden.
Op Demeter-bedrijven hebben de koeien gewoon horens! Zoals het hoort.
Sinds de zeventiger jaren zien we gehoornde koeien steeds meer uit het landschap verdwijnen. De eigenheid van de koe, cultuurhuisdier sinds mensenheugenis, legt het af tegen het economisch denken. Wij menen dat er door tegennatuurlijk handelen op korte en lange termijn schade wordt toegebracht, ook al is deze nog niet exact te kwalificeren en te kwantificeren.
Daarom passen we niet de koeien aan, door horens af te zagen of weg te branden, maar de manier waarop de koeien worden gehouden. Daarbij hoort ook een stal met voldoende licht, lucht en ruimte.
Hoe is dit in bij Demeter-boerderijen geregeld?

Aangepaste houderij
Het houden van koeien met horens is in het weiland geen probleem. Ook wanneer koeien in een grupstal staan en aangebonden staan zijn er geen moeilijkheden. Maar wanneer koeien los lopen gaan ze met hun horens de rangorde in de stal bevechten en dat geeft problemen.

De volgende punten spelen mee in een bij de koe passende houderij:

Stal
Ruimte	Er dient voldoende ruimte te zijn in de stal. En dat is aanzienlijk meer dan in de meeste ligboxenstallen wordt geboden
Vluchtruimte	In bijvoorbeeld een potstal met een dikke strolaag, kunnen koeien ongehinderd vluchten.
Voerplaatsen	Er dient voldoende ruimte te zijn aan het voerhek.
Obstakels	Een grote overzichtelijke ruimte biedt een koe meer veiligheid en mogelijkheden om weg te komen dan dode hoeken en veel obstakels.
Rust
Boer	Koeien hebben baat bij een rustige boer die regelmaat biedt.
Stabiele kudde	Verplaatsingen en gesleep met koeien verstoort de rangorde telkens weer.
Voer
Herkauwer	Een koe is een herkauwer. Dan moet zij ook wel wat te herkauwen hebben. Een goede kwaliteit hooi is daarbij van groot belang. Dat geeft de koe rust.
Voerpatroon	Een vast voerpatroon zonder grote wisselingen geeft meer rust in de kudde.

Het samenspel van al deze factoren bepaalt of de koeien met elkaar een stabiele kudde vormen.

Dat bewerkstelligen is vakmanschap!

Hoe werkt dit door in de Demeter-normen voor de landbouw?

Links
De initiatiefgroep Koe met Horens www.koeienmethorens.nl
Het koevriendelijke initiatief Adopteer een koe www.adopteereenkoe.nl
Duitse boerengroep voor onder meer koevriendelijke houderij www.bioring-allgaeu.de