Relaties tussen landbouw, voeding en gezondheid beter benutten

De definitie van gezondheid is aan het veranderen. Het begrip veerkracht komt meer centraal te staan. Dat spoort met de landbouw, waar steeds meer belangstelling is voor de gezondheid en veerkracht van bodem, plant en dier. Dat is een van de conclusies in het vandaag verschenen rapport Integrale veerkracht – van bodemgezondheid naar gezondheid van plant, dier en mens van de Wetenschappelijke Raad voor Integrale Duurzame Landbouw en Voeding (RIDLV).

Gezondheid en veerkracht

Landbouw, voeding en gezondheid staan hoog op de agenda in het maatschappelijk en wetenschappelijke debat, maar worden nog te vaak los van elkaar gezien. Recent onderzoek laat duidelijke relaties zien die nieuwe kansen scheppen voor een gezond voedselsysteem, aldus de auteurs van dit rapport. Steeds meer onderzoek laat zien dat voeding een belangrijke factor is voor een goede balans in het microbioom in ons darmstelsel en daarmee voor ons immuunsysteem, dus voor onze veerkracht. Bij onbewerkt voedsel (rijk aan intacte cellen/vezels) floreert het microbioom beter. In een experiment werden kippen gevoerd met biologisch of gangbaar geteeld voer. De kippen gevoerd met biologisch voer bleken meer veerkracht te hebben tegenover infecties. In de landbouw klinken soortgelijke geluiden waar het gaat om de rol van een divers bodemleven met vele soorten micro-organismen voor bodemgezondheid. Biodiversiteit onder en boven de grond kan de productie verhogen en de veerkracht versterken.

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat plantenbiodiversiteit van cruciaal belang is voor het verkrijgen en behouden van een gezonde bodem. Deze schematische representatie van pathogen dilution laten zien dat de individuele soorten in de bovenste rij allemaal hun eigen (kleur) ondergrondse pathogene schimmels hebben, maar wanneer de plantensoorten samen groeien, vinden sommige schimmels hun waardplant niet meer, waardoor ze verdwijnen.

De drie meest belangrijke aanbevelingen in het rapport

Er zijn drie meest belangrijk aanbevelingen als het gaat om onderzoek, onderwijs en beleid om tot een veerkrachtig landbouw- en voedselsysteem te komen:

1. Denk integraal en benader landbouw en voeding in samenhang; stel in beide gezondheid en veerkracht centraal en laat dat sturend zijn voor iedere schakel in de landbouw en de voedselketen.

2. Maak ‘kringlooplandbouw’ daarvan een onderdeel, met nadruk op een gezonde bodem, minimaal gebruik van chemie en optimale benutting van biodiversiteit.

3. Faciliteer experimenten met landbouw en voeding op lokaal en regionaal niveau. Daar liggen de beste kansen voor een integrale systeemaanpak, een interdisciplinaire en actiegerichte benadering en het bouwen aan relaties tussen subsystemen, mensen, bedrijven en overheden.

Kortom, dit is in veel opzichten wat onze biodynamisch werkende bedrijven nu al doen. Zij zorgen met hun gemengde bedrijven voor gezonde voeding en geven ruimte aan scholen en consumenten om samen te werken.

Het rapport Integrale Veerkracht - Van bodemgezondheid naar gezondheid van plant, dier en mens is opgesteld naar aanleiding van het gelijknamige symposium dat 7 december 2018 in samenwerking met de Transitiecoalitie Voedsel is gehouden. Het bevat alle presentaties, een uitgebreide samenvatting en aanbevelingen voor beleid. Je kunt het volledige rapport hier downloaden.

T.H. Jetten, W.J. van der Weijden en E.T. Lammerts van Bueren (red.) 2019. Integrale veerkracht: van bodemgezondheid naar gezondheid van plant, dier en mens; Rapport Symposium 7 december 2018 in Utrecht. Wetenschappelijke Raad voor Integrale Duurzame Landbouw en Voeding. www.ridlv.nl, 61 pagina’s.